Het vak | Tjerk Noordraven over de waarde van de redacteur

In onze nieuwe rubriek Het vak vertellen (freelance) boekenmakers over hun rol in het proces dat het maken van een boek is. Zo vertelt Tjerk Noordraven in deze eerste aflevering over het nut van de redacteur, ook voor de schrijver die (nog) geen uitgever heeft.

Als ik aan mensen vertel dat ik redacteur ben, krijg ik meestal reacties als ‘Ah, de man van de dt-fouten’ en ‘Dus jij doet de punten en de komma’s.’ Hieruit blijkt hoe weinig mensen weten wat een redacteur eigenlijk doet en hoe belangrijk zijn rol is bij de totstandkoming van een boek.

Het is een misvatting dat een redacteur zich alleen bezig houdt met grammaticaregels en taalfouten. Integendeel, een redacteur is vooral bezig met de inhoud. Als ik het manuscript van een roman onder ogen krijg, dan breng ik alle punten in kaart waarop het boek verbeterd kan worden. Ik kijk of de plot en de spanningsboog goed in elkaar zitten en geen losse eindjes hebben. Ik bekijk of de personages goed uitgewerkt zijn en een ontwikkeling doormaken (personages moeten altijd een ontwikkeling doormaken, anders heb je geen verhaal). Ik let op het tijdsverloop en spoor continuïteitsfouten op: dat het personage niet het ene moment een grijze trui aan heeft en vervolgens een blauwe, of dat het niet het ene moment zaterdag is en drie dagen daarna ineens donderdag, terwijl dat dan dinsdag zou moeten zijn.

Ik kijk naar de schrijfstijl, of die bijvoorbeeld consequent is, en speur naar herhaling en onduidelijkheden. Ik geef suggesties tot het schrappen van scènes die voor het verhaal overbodig zijn. Soms kan dat om veel stukken gaan. Eén keer heb ik een auteur zelfs aangeraden meer dan een derde van zijn roman te schrappen. Toen heb ik een hele verhaallijn en twee personages eruit gehaald, omdat die gebeurtenissen enorm afleidden van het hoofdverhaal en de spanning compleet weghaalden. Voor de auteur was dat natuurlijk even slikken, maar uiteindelijk zag ook hij gelukkig in dat door te schrappen en bij de kern te blijven, het verhaal dat hij wilde vertellen veel krachtiger naar voren kwam. Inmiddels heeft hij een uitgever gevonden en is het boek recent verschenen.

Ook bij non-fictieboeken is een goede redacteur van essentieel belang. Daar begint het al met de onwijs belangrijke vraag of de manier van schrijven wel de juiste is voor het lezerspubliek dat je wilt bereiken. Verder is een goede opzet van groot belang, een structuur die helder is en consequent. Een redacteur let verder op de duidelijkheid van de theorie, de samenhang, de toon, en elimineert storende herhaling.

Zelf let ik als ik de redactie van een manuscript verzorg ook altijd op de spelling en grammatica. Maar lang niet elke redacteur doet dat. Een redacteur let zoals gezegd hoofdzakelijk op het inhoudelijke. Pas als de redactiefase voorbij is en het manuscript echt af is, dan komt de eindredacteur of persklaarmaker in beeld. Dat is de kommaneuker die puur naar de zinnen kijkt, speurend naar fouten, en de inhoud aan zich voorbij laat gaan. Ook een goede eindredacteur is essentieel voor je boek.

Wie een boek in eigen beheer uitgeeft, kan niet zonder een goede redacteur en eindredacteur. Maar ook als je jouw werk aan een uitgever wilt aanbieden, is het zeer aan te raden om te investeren in een redacteur. In een tijd waarin uitgevers steeds minder boeken uitgeven maar wel nog zo’n twintig tot dertig manuscripten per week binnenkrijgen, kun je je bijna alleen nog onderscheiden door een zo goed en zo compleet mogelijk manuscript in te dienen. In mijn eigen praktijk zie ik dat auteurs er steeds vaker voor kiezen om al tijdens het schrijfproces mijn hulp in te roepen. We sparren dan samen over de opzet en structuur, en ze sturen me regelmatig nieuwe teksten, die ik dan redigeer. Zo worden probleempunten al in een vroeg stadium aangepakt en kan de schrijver leren van verbeteringen, wat het schrijven zeer bespoedigt.

Uit mijn ervaring blijkt ook dat schrijvers die mij ingehuurd hebben gemakkelijker een uitgever vinden dan schrijvers die dat niet nodig vonden. Recent kreeg bijvoorbeeld een van ‘mijn’ auteurs een contract bij een uitgever. Zijn roman kon al binnen twee maanden verschijnen. Dat had nooit gekund als er nog een heel redactieproces overheen had gemoeten. Nu vond de uitgever het manuscript echter al zo goed dat er alleen nog even een eindredacteur naar hoefde te kijken. Die schrijver had dus zelf de moeite genomen een redacteur in te huren, en daarin geïnvesteerd, en als gevolg daarvan vond hij snel een uitgever en kwam zijn droom om zijn boek in de winkel te zien liggen veel sneller uit dan verwacht. En als hij die investering niet had gedaan, had hij misschien nooit een uitgever gevonden – we hebben namelijk nogal wat veranderd en verbeterd samen.

Of je nu een boek in eigen beheer wilt publiceren of op zoek gaat naar een uitgever, het is van groot belang een goed geschreven en goed gestructureerd boek te hebben. En daar kun je onmogelijk helemaal alleen voor zorgen. Zelfs de beste en meest ervaren schrijver heeft een redacteur nodig die hem scherp houdt en met een frisse blik naar zijn teksten kijkt.

Tjerk Noordraven redigeert fictie- en non-fictieboeken in opdracht van schrijvers en is lid van De boekenmakersbende.

Share Button

geef een reactie