Het vak | Peter Hein over de promotie van zijn debuut De onderduikers

De eerste druk van het debuut van Peter Hein was binnen twee maanden uitverkocht. Wat deed hij zelf om zijn roman De onderduikers bekend te maken bij het publiek? Op ons verzoek maakte hij daarvan het volgende verslag.

In november 2012 stuurde ik het manuscript van mijn eerste boek, dat gaat over de onderduik van mijn ouders, naar verschillende uitgevers. Drie maanden later tekende ik een contract. En nog eens elf maanden daarna lag De onderduikers in de boekhandel en was het ook als e-book verkrijgbaar.

De waarde van een professionele grote uitgeverij, in dit geval Meulenhoff Boekerij, bleek groot te zijn. De feestelijke boekpresentatie, met veel aanwezigen, speeches en met een goede sfeer, zette direct de toon die de verkoop zeker sterk bevorderd heeft. Hier werden flink wat boeken verkocht. Maar veel belangrijker: de presentatie was een prima start van de mond tot mond reclame.

De uitgeverij zette het boek stevig in de markt met een brede verspreiding naar boekhandels in het hele land. Daarnaast gingen natuurlijk persberichten en recensie-exemplaren via een ruime verzendlijst naar alle grote (en minder grote) landelijke dag- en weekbladen, relevante radio en TV programma’s en (op mijn verzoek) naar organisaties die geïnteresseerd zouden kunnen zijn in het onderwerp van het boek en waarvan ik de adressen aanleverde.

De verkoop liep direct voorspoedig. Kort na verschijnen stond De onderduikers bijvoorbeeld bij Bruna, Rotterdam CS, in de toptien van meest verkochte boeken.

Maar wat was mijn aandeel in dit ‘succesverhaal’ (afgezien natuurlijk van het zo goed mogelijk schrijven van het boek)? Ik zal proberen hier een antwoord op te geven aan de hand van mijn eigen ervaringen, waarbij ik graag benadruk dat dit artikel niet méér is dan een ‘casuïstische mededeling’ van één schrijver.

Blogs
Reeds lang van tevoren, in juli 2012 (ongeveer anderhalf jaar vóór het verschijnen van De onderduikers), was ik, om een lezerspubliek op te bouwen, begonnen met een weblog op mijn website. De blogjes, die gemiddeld eens per 14 dagen verschenen, gingen nooit over het toekomstige boek (waarvoor ik op dat moment ook nog helemaal geen uitgever had). Ik schreef ieder blogje met veel zorg: het is immers het visitekaartje van de schrijver.

Nieuwsbrief
Ik genereerde aandacht voor de blogs, door telkens nadat er een op mijn website verschenen was een klein mailbericht te sturen aan alle mogelijk geïnteresseerden binnen mijn netwerk. Regelmatig kreeg ik spontane feedback van lezers en in die gevallen vroeg ik die lezers om mijn blogs meer bekendheid te willen geven bij mensen binnen hun eigen netwerk van wie ze vermoedden dat die ook geïnteresseerd zouden zijn.

Social media

In dezelfde tijd werd ik actief op Facebook en Linkedin, waar ik het verschijnen van mijn blogjes ook telkens meldde. Dit leidde na korte tijd tot gemiddeld 1150 bezoekers van mijn website per maand en toename van het aantal Facebook vrienden. Tegelijkertijd plaatste ik (indachtig het sociale aspect van social media) op Facebook ook berichtjes die niets met blog of boek te maken hadden, maar waarin ik probeerde aantrekkelijke, interessante en goed geschreven content te leveren. Op Linkedin nam ik actief deel aan de discussies in verschillende schrijfgroepen en meldde daar ook mijn nieuw uitgekomen blogs.
Daarnaast sprak ik heel bewust vaak over het boek, waarbij ik er natuurlijk voor zorgde om mensen niet te overvoeren. Pas later werd ik een beetje actief op Twitter.
Dit speelde zich dus allemaal af in de anderhalf jaar voorafgaand aan het verschijnen van het boek.

Visitekaartjes
Toen het boek er eenmaal was (in januari 2014), verzocht ik de uitgever visitekaartjes te laten drukken met een afbeelding van de boekomslag, die ik bij allerlei gelegenheden kwistig maar toch discreet verspreidde.

Boekpagina op FB
Verder opende ik in 2014 naast mijn persoonlijk Facebook pagina ook een Boekpagina op Facebook.

Filmpje op Youtube
Een professioneel filmende vriend maakte een video waarop ik heel in het kort over het boek vertel. De video staat op Youtube.

Lezingen
Ik regelde zelf een flink aantal lezingen in boekhandels, bibliotheken en bij organisaties die bijzondere belangstelling voor het onderwerp van het boek konden hebben. Ik begon met nieuwsbrieven (met uitgebreide informatie over locatie, tijdstip etc. van die lezingen, pas verschenen recensies en een enkel radio-interview.) De uitgever zorgde op mijn verzoek voor de aanwezigheid van voldoende boeken bij de lezingen. Om ruchtbaarheid aan de lezingen te geven leverde ik zelf persberichtjes aan voor de lokale kranten (die in het algemeen blij zijn als de schrijver ze dat werk uit handen neemt). Daarnaast vroeg ik de uitgeverij posters te laten maken, die door de organisatoren van de lezingen verspreid konden worden.

Recensies

Dankzij de inspanningen van de afdeling Publiciteit van Meulenhoff Boekerij verschenen er een aantal goede recensies in de kranten en waren er een paar radio-interviews.

Aanbevelingen

Ik kreeg al direct na de boekpresentatie veel positieve reacties op het boek. Aan een paar van die mensen die per e-mail erg enthousiast gereageerd hadden, durfde ik wel te vragen of ze bereid waren een korte recensie op Bol.com te plaatsen. Daar staan er nu een paar. Daarnaast vroeg ik, in een PS onder mijn nieuwsbrieven of degenen die mijn boek de moeite waard vonden, dat ook binnen hun familie, vrienden en kennissenkring kenbaar wilden maken, om zo mond tot mond reclame te bevorderen. Dit naar analogie van wat ik bij mijn blogjes had gedaan. *

De eerste drieduizend boeken waren verkocht in zeven weken. Dat had ik goed gedaan met al mijn PR inspanningen! Dácht ik! Totdat ik me realiseerde dat die 3000 al verkocht waren vóórdat de eerste recensie in Trouw verscheen (eind februari 2014) en lang voordat ik mijn eerste lezing gaf (op 26 april 2014). ‘Verkocht’ wil overigens zeggen: verkocht aan de boekhandels, maar niet persé aan lezers. En boekhandels hebben het recht op teruggave. Dat gebeurde echter niet, de boeken kwamen niet terug. Mogelijk had de goed bezochte boekpresentatie en de mond tot mondreclame die daar uit voortkwam én de brede verspreiding vanuit de uitgeverij al tot dit mooie resultaat geleid, vóórdat de PR (recensies en lezingen) begon te werken.
Of had ik wel degelijk iets bewerkstelligd met mijn blogjes, nieuwsbrieven en inspanningen online waarmee ik anderhalf jaar vóór het verschijnen van het boek al begonnen was en waar ik wel een aardig aantal volgers mee opgebouwd had?

Waar de eerste 3000 ‘de deur uitvlogen’, daalde de verkoop na de eerste druk aanzienlijk. Tussen begin maart en eind december 2014 (bijna tien maanden) werden van de tweede druk nog geen 1000 boeken verkocht, terwijl nu toch juist de lezingen begonnen waren en intussen verschillende (goede) recensies waren verschenen in de landelijke pers.
Het is wel zo dat de blogfrequentie wat afnam evenals mijn aanwezigheid op de social media toen ik het eenmaal te druk kreeg met al mijn lezingen. De Facebook boekpagina werd een mislukking: ik had geen tijd om hem goed bij te houden en ik kreeg daar ook te weinig reacties om me te laten motiveren. Maar tegelijkertijd ging in het vervolg het aantal nieuwsbrieven omhoog. De lezingen werden redelijk bezocht (gemiddeld zo’n 50 toehoorders, met een spreiding van ca 30 tot 110) de reacties waren goed.

Wat kan ik hiervan leren wat betreft het effect van zelf gegenereerde PR? Ik ben bang dat het deels bij speculeren zal moeten blijven. Ik zou graag willen geloven dat mijn eigen bijdragen aan de marketing van het boek veel effect hadden. Mijn redacteuren en de afdeling Publiciteit van Meulenhoff Boekerij zijn daar overigens beslist van overtuigd.
Maar als dat zo zou zijn, mocht ik toch verwachten dat al mijn activiteiten voor even goede verkoopcijfers van de tweede druk zouden zorgen als voor die van de eerste? En dat is niet het geval. Het kan natuurlijk zijn dat de ‘niche’ die er bestaat voor dit soort boeken met het aantal gekochte boeken wel zo ongeveer gevuld was. En het is goed mogelijk dat er, als ik al mijn inspanningen niet had verricht, in de loop der tijd veel meer boeken vanuit de boekhandels teruggegaan zouden zijn naar het Centraal Boekhuis.

Het is jammer dat dit soort zaken vrijwel niet te meten is. Op het internet zijn veel adviezen met betrekking tot online PR en marketing te vinden. Ze beloven allemaal veel succes, maar er is weinig of geen reflectie op de resultaten van de met veel zelfvertrouwen gepropageerde methoden. Nergens vind ik bespiegelingen over de kosten – baten analyse van al die voorgestelde veelbelovende online activiteiten (waarbij met ‘kosten’ bedoeld wordt: de tijdsinvestering en energie die men inzet met behulp van de computer versus de ‘baten’: de verkoopcijfers van het boek.) Hoe bewijs je dat door het toepassen van een bepaalde (online) strategie een boek beter verkocht wordt? Het is moeilijk, zo niet onmogelijk, om dit op een verantwoorde, wetenschappelijke wijze, prospectief, te onderzoeken.

Voordat ik dit artikel schreef was mijn indruk, dat het de meeste schrijvers, mits zij zich daarvoor sterk inspannen, wel zal lukken om zo’n 400 tot 500 boeken aan de man te brengen via hun familie-, vrienden- of kennissennetwerk, maar dat het daarna snel erg lastig wordt om nog meer te verkopen. Vergelijkbare cijfers geeft Maarten Dessing : bij verschillende POD uitgeverijen halen zelfs de best verkopende titels verkoopcijfers van slechts enkele honderden exemplaren, terwijl voor de rest eerder aan maximaal honderd exemplaren gedacht moet worden dan aan meer dan vijfhonderd.

Om nog wat meer inzicht in deze materie te krijgen deed ik een heel klein (en zeker niet wetenschappelijk) onderzoekje via een aantal Linkedin schrijfgroepen naar de verkoopervaringen van ‘schrijvers in eigen beheer’. De uitkomst lag in lijn met het voorgaande: er was weliswaar een spreiding van slechts tachtig (80) tot wel 70.000 boeken. Die hoge aantallen waren uitzonderingen en betroffen boeken die als het ware zichzelf wel verkopen: boeken over geluk, of over voeding, gezondheid, wellness etc. Daarvoor bestaat een grote markt, waar m.i. andere wetten gelden dan voor de gemiddelde roman of voor andere non-fictieliteratuur. Ik vind daarom dat deze categorie buiten de oorspronkelijke vraagstelling valt.
Slechts een enkeling lukt het om meer dan vijfhonderd exemplaren te verkopen.

Ik laat verdere speculaties graag aan de lezer over, maar vooralsnog is mijn antwoord op de vraag wat de schrijver zelf kan bijdragen aan een goede verkoop van zijn boek: natuurlijk moet je alles wat ik hierboven beschreef uit de kast halen om je boek goed in de markt te zetten (dat verdient het immers) en het zal vast wel helpen. Maar als je geen grote uitgeverij achter je hebt staan, en niet schrijft over koken, diëten, zweverigheid, ‘alternativiteit’ en dergelijke, mag je blij zijn als je, met veel inspanning, maximaal zo’n vijfhonderd boeken verkoopt.

Daarom neig ik naar de volgende slotconclusie: eerst en vooral moet je het beste boek schrijven dat er in je zit en liefst daarna snel een nog beter boek. Het zou me niet verbazen als dit op den duur, als de schrijver wat naam heeft gemaakt, meer vruchten afwerpt dan de tijd die men achteraf (en vooral ook: vooraf) steekt in het zelf promoten van een boek. En het is nog leuker ook. Het is in ieder geval wat ik zelf heb gedaan. Zo verscheen (ook bij Meulenhoff Boekerij) in november 2014 Het zesde jaar, het vervolg op De onderduikers. Omdat ik sindsdien bezig ben met een volgend boek (onder de werktitel: De dood van Pinto/De moord op de verkeerde), heb ik me, afgezien van lezingen, niet meer erg om de PR van dat boek bekommerd, schrijf geen blogs meer, ben sporadisch op social media. En wat gebeurt? Het boek loopt prima, hetgeen mijn slotconclusie lijkt te bevestigen. Als er een goede uitgever achter je staat, kun je je als schrijver het beste maar richten op het schrijven zelf.

peterheinDe gewezen universitair hoofddocent verloskunde Peter Hein (1939) werkt tegenwoordig als schrijver en beeldhouwer. Over de onderduikjaren van zijn ouders schreef hij De onderduikers, dat net als Het zesde jaar uitkwam bij Meulenhoff Boekerij. Daarnaast schreef hij verhalen voor onder meer Vrij Nederland en NRC.

Share Button

geef een reactie